NASA yöneticisi Jared Isaacman, Ay’a dönüşü hedefleyen Artemis programında önemli revizyonlar yapılacağını açıkladı. Yeni planla görevlerin temposu artırılacak, maliyetli roket yükseltmeleri ise iptal edilecek ve iniş takvimi yeniden şekillenecek. Çin’in hızla ilerleyen uzay programı karşısında Ay yarışında geri kalma endişesi, karar sürecinin kilit etkenlerinden biri olarak öne çıktı.
Artemis programında hangi değişiklikler yapılacak? Yeni planla birlikte SLS roketi için bazı yükseltmeler rafa kaldırılırken, Artemis II ve Artemis III görevlerinde mevcut üst kademe ile devam edilecek. Artemis IV, V ve ek görevler ise standardize edilmiş bir üst kademe ile yürütülecek. Ayrıca Artemis III artık Ay’a iniş yapmayacak; Orion kapsülü, SLS ile fırlatılarak alçak Dünya Yörüngesinde Starship ve/veya Blue Moon iniş araçlarıyla kenetlenecek. İlk iniş görevi olarak Artemis IV belirlenmiş durumda ve NASA, 2027 ortalarında Artemis III ile başlayıp 2028 yılına dek en az bir Ay inişini içeren yıllık bir takvim hedefliyor. Ayrıca Artemis IV ve sonrasına yönelik ticari ay iniş araçlarının geliştirilmesini hızlandırmak amacıyla SpaceX ve Blue Origin ile işbirliklerini genişletiyor.
Sorunların kökeni: Düşük fırlatma sıklığı Issacman’ın en kritik endişelerinden biri, SLS roketinin düşük uçuş temposu. Geçmişte, Mercury, Gemini, Apollo ve Space Shuttle gibi programlarda NASA daha sık fırlatma yapabiliyordu; ancak Artemis I’den bu yana yaklaşık 3,5 yıl geçti. Hidrojen ve helyum sızıntılarının hazırlık sürecinde yaşanması, fırlatmaların aylarca gecikmesine neden oldu. Yeni politika ile SLS’nin tek bir standart konfigürasyonunda çalışması ve yaklaşık 10 ayda bir fırlatılması hedefleniyor.
Apollo Dönemine Benzer Strateji Yeni Artemis yaklaşımı, 1960’ların Apollo programı örnek alınarak tasarlandı. Apollo döneminde inişe geçmeden önce bir dizi test uçuşu gerçekleştiriliyordu: Dünya yörüngesi testiyle başlayan süreç, Ay yörüngesi uçuşu ve kenetlenme denemeleriyle devam edip iniş provasına kadar ilerlerdi. Ancak eski Artemis planında bu ara adımlar bazılarını atlayarak doğrudan Ay inişine odaklanmayı öngörüyordu; uzmanlar ise bunun daha yüksek risk taşıdığı görüşündedir. Yeni strateji, iniş araçları, kenetlenme sistemleri ve uzay giysileri gibi kritik unsurların önce test edilmesini sağlayacak.
Lunar Gateway’in geleceği belirsizleşti Değişiklikler ayrıca Ay çevresinde inşa edilmesi planlanan Lunar Gateway istasyonu için bazı belirsizlikler doğuruyor. Modüller kısmen üretilmiş olsa da yükseltmelere bağlı olarak fırlatma planları etkilenebilir; bu konudaki kararlar henüz netleşmedi. Çin Faktörü ise değişikliklerin arkasındaki önemli motivasyonlardan biri olarak öne çıkıyor; Çin’in hızla ilerleyen Ay programı, ABD’nin önceliklerini hızlandırması gerektiğini düşündürtmektedir. Bu nedenle NASA, Ay’da daha kalıcı bir varlık oluşturma hedefine odaklı olarak programı hızlandırmayı amaçlıyor.
