Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü SIPRI’nin son raporları, dünya çapında silah transferlerinde beş yıllık dönemde belirgin bir artış olduğunu gösteriyor. 2016-2020 ile 2021-2025 arasındaki karşılaştırmada, özellikle Avrupa’da talebin hızlı yükselmesi bu artışın başlıca nedeni olarak öne çıkıyor. Türkiye’nin konumu ise yalnızca tüketici olmaktan çıkıp stratejik bir tedarikçi olarak değerlendirilmekte.
ABD’nin küresel silah ihracatında artış sürüyor; payı %27 artışla dikkat çekiyor ve Avrupa’ya yönelen ihracatların büyüklüğü dramatik bir şekilde yükseliyor. 2021-2025 döneminde dünya silah transferlerinin yaklaşık %42’si ABD tarafından karşılandı; bu oran 2016-2020 döneminde %36 idi. Ülkeler arasında ABD, 99 ülkeye silah ihraç ederken Avrupa’da 35, Amerika’da 18, Afrika’da 17, Asya ve Okyanusya’da 17, Orta Doğu’da 12 ülke yer aldı. ABD, 20 yıl sonra en büyük ihracat payını Avrupa’ya yönlendirerek %38’lik bir pay elde etti; Orta Doğu ise %33 ile ikinci sırada kaldı. Ancak tek başına en büyük alıcı Suudi Arabistan olarak öne çıktı ve ABD’nin toplam ihracatının %12’sini kapsadı.
Türkiye’nin ihracatı yükseliyor; ithalatı ise düşüyor SIPRI verileri, Türkiye’nin dünyanın en büyük 25 silah ihracatçısı arasında 11. sırada yer aldığını gösteriyor. 2016-2020 dönemindeki %0,9’luk küresel pazar payı, 2021-2025 döneminde %1,8’e yükseldi. Ülkenin ihracatı, önceki döneme göre yaklaşık %122 artış göstererek bölgede kayda değer bir büyümeye işaret ediyor. Türkiye’nin ihracatında ilk üç paya sahip ülkeler sırasıyla Pakistan (%16), BAE (%12) ve Ukrayna (%8,4) olarak belirlendi. Buna karşılık Türkiye’nin silah ithalatındaki daralma da dikkat çekici: 2016-2020 döneminde küresel ithalatın %1,5’ini oluşturan Türkiye, 2021-2025’te aynı payı korudu fakat toplam ithalat %9,7 azaldı. En çok silah ithal ettiği üç ülke ise Almanya (%31), İspanya (%29) ve İtalya (%19) olarak sıralandı.
Avrupa’nın silah talebi tırmanışta Avrupa, 2021-2025 döneminde dünyadaki silah ithalatının yaklaşık %33’ünü karşılayarak önceki döneme göre önemli bir artış göstermiştir. Ukrayna’nın ardından Polonya ile Birleşik Krallık, Avrupa’nın en büyük ithalatçıları konumunda öne çıktı. Silahların neredeyse yarısı ABD’den gelirken (%48), ardından Almanya (%7,1) ve Fransa (%6,2) geliyor. NATO üyesi Avrupa ülkelerinin toplam ithalatı %143 artış kaydederken ABD bu alımları %58’lik payla karşılamaya devam etti. Asya ve Okyanusya ise 2021-2025 döneminde ithalatın %31’ini alarak ikinci büyük bölge konumunda oldu; ancak hacim %20 geriledi. Çin’in ithalatının %72 daralması, Güney Kore ve Avustralya’daki düşüşler bu tabloyu şekillendirdi. Bölgedeki ana tedarikçi ABD olurken %35 payla sırayı aldı, ardından Rusya (%17) ve Çin (%14) geliyor. Hindistan, dünyada ikinci en büyük silah ithalatçısı konumunu korurken ithalatında sınırlı bir azalma gösterdi; tedarikinin %40’ı Rusya’dan sağlandı. Pakistan’ın ithalatı ise %66 artarken Çin, Pakistan’a silah tedarikinde %80 paya ulaştı. Japonya ve Tayvan’da sırasıyla %76 ve %54 artış kaydedildi. Çin, 1991-1995 döneminden sonra Asya’daki en büyük 10 ithalatçı arasından çıkarak geriledi.
Orta Doğu’da talep düşüşü sürüyor 2021-2025 döneminde Orta Doğu’nun silah ithalatı %13 azaldı. Bölgede en büyük alıcılar Suudi Arabistan (%6,8), Katar (%6,4) ve Kuveyt (%2,8) olurken ithalatın büyük kısmı ABD’den geldi (%54). İsrail’in ithalatı ise %12 artış gösterdi ve ABD, İsrail’in ithalatının %68’ini sağladı. 2023’te Gazze çatışmaları sırasında İsrail’e ABD kaynaklı F-35 savaş uçakları, güdümlü bombalar ve füzeler tedarik edildi. Rusya ise bölgedeki payını sert şekilde düşürdü; ilk 10 tedarikçi arasında %64 azalan Rusya, küresel payını %21’den %6,8’e geriletti. Almanya, Çin’i geride bırakarak dördüncü büyük ihracatçı konumuna yükseldi ve ihracatın %24’ü Ukrayna’ya yardım olarak kullanıldı. İtalya ihracatını %157 artırarak altıncı sıraya çıktı; ihracatın %59’u Orta Doğu’ya, %16’sı Asya ve Okyanusya’ya ve %13’ü Avrupa’ya yöneldi. İsrail ise %4,4 pay ile yedinci büyük tedarikçi olarak Birleşik Krallık’ı geride bıraktı.
