Parçacık fiziğinde bugüne kadar elde edilen sıçramalar genellikle devasa ve maliyetli altyapılarla mümkün oldu. 2012’de Higgs bozonunu keşfeden Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (LHC) da bunun en somut örneklerinden biri. Şimdi ise evrenin sakladığı sırları daha derinlemesine anlamak için daha güçlü ve hassas bir parçacık hızlandırıcısına ihtiyaç gündeme geliyor. Bu ihtiyacı karşılamak için uzun süredir planlanan Future Circular Collider (FCC)—Geleceğin Dairesel Çarpıştırıcısı—projesinin inşası hız kazandı. CERN, yakın dönemde yaptığı açıklamada, özel bağışçıların oluşturduğu bir konsorsiyumun 860 milyon euroyu aşan bir finansman taahhütünde bulunduğunu duyurdu. Bu destek, yaklaşık 1 milyar dolara denk gelerek sadece FCC’nin hayata geçirilmesi açısından değil, CERN’in 71 yıllık tarihinde ilk kez özel fonların doğrudan büyük ölçekli temel bilim projelerine katılması açısından da simgesel bir kilometre taşı olarak görülüyor.
Bağışçı grup, Breakthrough Prize Foundation, Eric ve Wendy Schmidt Stratejik İnovasyon Fonu ile John Elkann ve Xavier Niel gibi isimlerden oluşuyor ve temel fizik araştırmalarına yapılmış en büyük özel yatırımlardan birine öncü oluyor. Future Circular Collider ise LHC ile kıyaslandığında ölçek olarak adeta farklı bir sınıf olarak nitelendiriliyor. Çevresi yaklaşık 91 kilometre olacak olan FCC, Fransa-İsviçre sınırı boyunca, ortalama 200 metre derinlikte inşa edilmesi planlanıyor. Böyle bir yapı ile Higgs bozonunun özellikleri şimdiye göre hiç olmadığı kadar hassas biçimde incelenecek ve Standart Model’in ötesinde yeni parçacıklar ile etkileşimler keşfedilebilecek. Bu sayede karanlık madde, madde–antimadde dengesizliği ve evrenin temel kuvvetleri gibi konularda yeni ufuklar açılması öngörülüyor.
FCC için başlangıçta 1 milyar dolarlık bir fon sağlandığı belirtilse de projenin hayata geçmesi uzun bir süre alacak. Nihai kararın 2026 Mayıs ayında alınması bekleniyor ve inşa sürecinin kesin onayının ise yaklaşık 2028 civarında gerçekleşmesi öngörülüyor. FCC’nin faaliyete geçmesinin ise muhtemelen 2040’ların ikinci yarısı gibi bir döneme denk gelmesi planlanıyor. Çin’in Circular Electron Positron Collider (CEPC) projesini askıya almasıyla birlikte, küresel ölçekte bilim dünyasının en güçlü seçeneği olarak FCC öne çıkıyor.
