“O benim en iyi arkadaşım”: Köpeği için yapay zeka ile kanser aşısı geliştirdi

2024 yılında Sidney’de yaşayan teknolojik bir girişimci olan Paul Conyngham, köpeği Rosie’nin arka bacaklarındaki kitleyi önce basit bir deri sorunu olarak görüyordu. Zaman geçtikçe durumun ağırlaşmasıyla, veterinerler Rosie’nin mast hücreli tümör (MCT) ile karşı karşıya olduğunu ve yaşam süresinin aylarla sınırlı olabileceğini bildirdi. Bu haber, Conyngham için yıkıcıydı ve en yakın arkadaşını kaybetmeme kararlılığını güçlendirdi.

Başlarda geleneksel tıp yöntemleriyle ilerleyen tedavide cerrahi müdahaleler, kemoterapi ve ilaçlar denenmesine rağmen tümörler küçülmedi. Lezyonlar kanayarak yüzeye doğru yayıldı; Rosie’nin enerjisi tükenmiş, hareket edişi ciddi biçimde kısıtlanmıştı. Umutlar tükenmiş görünse de yeni bir yol için umut doğdu: yapay zeka ve biyoteknolojiyle desteklenen bir yaklaşım.

Conyngham’ın güçlü teknik geçmişi, ChatGPT, Gemini, Grok ve AlphaFold gibi araçları devreye soktu. İlk adımda hastalığı derinlemesine anlamaya odaklandı ve immünoterapi seçeneklerini keşfetmesi gerektiğini öğrendi. UNSW Genomik Merkezi’ndeki Ramaciotti Laboratuvarları’na giden yol, Rosie’nin genomunun ayrıntılı analizinden geçti. Genetik verileri elde etmek için köpeğin tümöründen örnekler alındı ve DNA dizilimi çıkarıldı. Elde edilen veri hacmi yaklaşık 150 milyar temel içeriyordu; bu, bilim insanlarını bile şaşırtan devasa bir veri setiydi.

ChatGPT ile mutasyonlar incelenirken AlphaFold, bu mutasyonların ürettiği protein yapılarını öngördü. Böylece bağışıklık sisteminin hedef alabileceği yedi farklı neoantijen belirlendi. Artık, kişiselleştirilmiş bir tedaviyi tasarlamak için yeterli temel bilgiyi ellerinde bulunduruyorlardı. DNA şablonundan türetilen mRNA üretimi sürecine başlandı; mRNA, lipid nanoparçıklar içine yerleştirilerek uygulanabilir hale getirildi. Tasarım ve üretim süreçleri yalnızca iki ay içinde tamamlandı; etik onaylar uzun sürse de sonunda tedavi için gerekli izinler alındı ve uygulama planı hazırlandı. Bu arada bağışıklık sistemini güçlendirmek amacıyla bir immün kontrol noktası inhibitörü de tedaviye dahil edildi.

İlk günler zorlu geçti; immünoterapinin etkileri köpekte halsizlik ve yorgunluk şeklinde görüldü. Ancak birkaç hafta sonra belirgin bir değişim yaşandı: tümörler küçülmeye başladı, Rosie’nin hareketleri ve enerjisi normale dönmeye başladı. Altı hafta sonra parkta gördüğü bir tavşana karşı gösterdiği canlılık, önceki durumunun çok ötesindeydi. Hızla ilerleyen bir iyileşmenin işaretiydi; Rosie artık yürüyebiliyor ve yürüyüşüne enerji katıyordu.

Uzmanlar, bu tedavinin mucize olmadığını vurguluyor. Her ne kadar bazı tümörler yanıt vermese de konseptin hızlı bir şekilde sahaya inebilmesi, bilim dünyasında şaşkınlık yaratıyor. Yapay zeka, antijen belirleme süreçlerini hızlandırabilir ve kişiselleştirilmiş tedavilerin geleceğini dönüştürebilir. Şu anda dünya genelinde kanser ilaçları geliştirme çalışmaları sürerken, mRNA tabanlı tedavilerin kişiselleştirilmiş tıp alanında parlayan bir alan olduğu belirtiliyor. Rosie’nin hikayesi, bu potansiyelin somut bir örneği olarak gösteriliyor.

Bugün Rosie hâlâ yaşıyor ve tedavisinin etkileri daha kaliteli bir yaşam sunuyor. Ekip, geri dönmeyecek olan tümörler için yeni çözümler üzerinde çalışıyor ve bu süreçte, merkezi laboratuvarlara bağımlılığın azalmasıyla daha esnek bir üretim modeli hedefleniyor.