Daha Önce Görülmemiş Limon Şekilli Atmosfere Sahip Gezegen Keşfedildi

Gökbilimciler, NASA’nın James Webb Uzay Teleskobu ile yaptığı gözlemlerde şimdiye kadar karşılaşılan en sıra dışı ötegezegenlerden birini daha ayrıntılı olarak inceledi. PSR J2322-2650b adı verilen bu gezegen, alışılmadık formu ve atmosferiyle dikkat çekiyor; elipsi andıran şekli ve çevresel dinamikleri bilim dünyasında yaygın kabulleri zorlar nitelikte.

Bu sistem, pulsar etrafında dolanan bir gezegenin varlığını bir kez daha gösteriyor. Yaklaşık olarak Jüpiter kütlesinde olan PSR J2322-2650b, ölü bir yıldız türü olan pulsar ile birlikte hareket ediyor ve bu yüzden “black widow pulsar” sınıfında değerlendiriliyor. İlk doğrulanmış pulsar çevresi gezegenlerinden olan Poltergeist ve Phobetor ile kıyaslandığında, bu yeni keşif gezegeninin şekli ve atmosferi önceki örneklerden tamamen farklı. Araştırma ekibi, verilerin sürprizlerle dolu olduğunu ve mevcut teorilerle kolayca açıklanamayacağını ifade ediyor.

Aynı zamanda atmosferinin bileşiminde devrim niteliğinde bir değişim söz konusu: gezegenin atmosferi büyük oranda helyum ve karbon içeriyor ve yoğunlaşan karbon bulutlarının elmas yağmurlarını andıran süreçler yaratabileceği düşünülüyor. PSR J2322-2650b, ana yıldızına yalnızca yaklaşık 1,6 milyon kilometre mesafede bulunuyor; bu yakınlık nedeniyle bir turunu yaklaşık 8 saatte tamamlıyor. Limon benzeri şeklinin, ölü yıldızın güçlü kütleçekimi tarafından gezegen üzerinde oluşturulan yoğun gelgit kuvvetlerinden ileri geldiği düşünülüyor.

Bu tür sistemler, pulsarların, nötron yıldızı çekirdeğinin sıkıştırılması sonucunda oluşan aşırı yoğun ve hızlı dönmesini içeren dinamikleriyle dikkat çekiyor. Pulsarın bölgeleri, gama ışını yayınımı yüksek olsa da kızılötesi dalga boylarında zayıf ışık üretmesiyle JWST’nin gezegen atmosferini engellenmeden gözlemlemesini mümkün kılıyor. Bundan farklı olarak, bu gezegenin atmosferinde suda, metanda veya karbondioksitte tipik olarak beklenen moleküller yerine karbonun farklı biçimleri ve izotopları öne çıkıyor.

Gündüz yüzü yüksek sıcaklıklara, gece yüzü ise göreceli olarak daha serin olan 650 derece civarına kadar inen bir sıcaklık farkı gösteriyor. Karbon içeren moleküllerin baskınlığı ve az oksijen-azot oranı, gezegenin yalnızca bu oluşum süreciyle açıklanamayacağını gösteriyor; bazı senaryolar bile son derece farklı bir oluşum yolunu işaret ediyor. Birkaç araştırmacı, iç yapıda karbon ve oksijen karışımının soğuma sürecinde kristalleşerek helyumla karıştığını ve bu süreçten atmosferin oluştuğunu öne sürüyor; fakat oksijen ve azot eksiliği nasıl korunuyor sorusu hâlâ cevap bekliyor.

Çalışmanın lideri Michael Zhang, bu gezegenin tipik bir oluşum sürecinden geçmediğini belirtiyor ve mevcut bilişsel çerçevenin bu tür bir bileşime açıklık getiremediğini vurguluyor. Roger Romani ise iç kısımdaki karbon-oksijen karışımının soğuma sırasında kristalleşme yoluyla dışa çıkabileceğini ve bu şekilde atmosferin oluşabileceğini ifade ediyor; ancak gözlemsel veriler bu senaryonun hangi aşamada tam olarak nasıl gerçekleştiğini netleştirmekte zorluk yaşıyor. Bu nedenle halen üzerinde çalışılan olası senaryolar, gezegenin benzersiz doğasını anlamaya yöneliktir, ve oksijen ile azotun neden düşük kalmasını açıklamaya çalışıyorlar.