Anasayfa Kategoriler, Kimya Nadir Toprak Metalleri Periyodik Tabloda Durduğu Gibi Durmuyor

Nadir Toprak Metalleri Periyodik Tabloda Durduğu Gibi Durmuyor

Su ve petrol (kayayağı) yüzünden birçok savaş yaşandı, yaşanıyor ve yaşanacak.. Pekâlâ, bundan sonraki savaş nedenlerine, her geçen gün yüksek teknoloji ürünleri için daha da önemli hale gelen, 17 nadir* metalde eklenir mi.. Elbette, yeni yeni cepheler açılmalı ki savaş bitmesin. Artık sıra periyodik tabloya sıkışıp kalan ve yıllarca kimsenin dikkatini çekmeyen nadir metal savaşlarında..

Peki, nadir toprak metalleri neden önemlidir.. Plazma ekran, bilgisayar ekranı, dizüstü bilgisayar, tablet bilgisayar, cep telefonu gibi elektronik cihazlar, çevre dostu teknolojiler, hafif pil yapımında ve birçok yüksek teknoloji ürününün üretiminde hayati öneme sahip olan bu tür metallere ihtiyaç duyuluyor. Somut örnekler vermek gerekirse, markası ne olursa olsun televizyonlarda kırmızı rengi onlar veriyor ya da kulaklıkların bu kadar küçük olabilmesini onlar sağlıyor. Yeşil teknolojinin ana unsurlarından biri olan sabit mıknatıslar, nadir metallerin en yaygın kullanıldığı alanlardan biri ki bu mıknatıslar, yeni nesil rüzgâr (yel) türbinlerini daha verimli ve daha güvenilir kılıyor. Manyetik özelliği olan ya da düşük ışıkta parlayan bu metaller; elektrikle çalışan hibrit (melez) arabalarda, füze savunma sistemlerinde, güneş enerjisi panellerinde ve hatta F-16 uçaklarında da var.

 

Canlı alıcı nokta şu; tüm dünya nadir metal kaynaklarının yüzde 97′sine üreten Çin’e göbekten bağımlı durumda..

Çin’in başlıca nadir element üretim merkezi, İç Moğolistan olarak bilinen özerk bölgesidir. Aslında adının aksine nadir elementler; Amerika Birleşik Devletleri (ABD), Hindistan, Brezilya gibi dünyanın daha birçok bölgesinde bulunmaktadır. Ancak Çin’de işçiliğin ucuz olması, ayrıca çevre kurallarının sıkı denetim altında olmaması ve Pekin’in bu ürünü çok ucuza satması dünyada tekel haline gelmesini sağladı. Dünyada çok az yerde maden ocağı açılmasına değecek ölçüde rezerv var. Örneğin, ABD’nin tek nadir metal madeni Mojave Çölü’nde bulunuyor.

Bu yüzden Çin, stratejik bir öneme sahip olan nadir metallerin ihracatını 2011′de % 11 azaltacağını duyurdu. 2011′in ilk çeyreğinde de bu oranın % 35 olduğu görüldü. Bu gelişmelerin ardından başta ABD olmak üzere, bu elementlere ihtiyacı olan ülkeler homurdanmaya başladı.

Bu gelişmeden sonra nadir metallerin fiyatı bir yıl içinde % 1000 oranında artmış. Fiyatlar o kadar artmış ki nadir metal madenciliği çok karlı bir iş haline gelmiş ve bu metalleri çıkarmak için Amerikan hükümetinden mali yardım isteyen Molycorp şirketi Kaliforniya’daki maden ocağını işletmeye almış.

Pekin, bu söylemden sonra bir adım daha atmış. Sanayi ve Haberleşme Teknolojisi Bakanlığı, Çin’de bulunan 35 nadir element üreticisi şirketin kapatılacağını açıklamış. Çin’deki tüm nadir elementlerin madenciliği, işlenmesi ve ticaretinden Batou şirketi sorumlu olmuş. Açıkça görüldüğü gibi Çin hükümeti, reformdan geçirmeye çalıştığı nadir element sektörünün üzerinde daha sıkı kontrol sağlamaya çalışıyor.

Eylül 2010′da Çin, aralarındaki sınır anlaşmazlığı nedeniyle Japonya’ya nadir metal ihracatını kısa bir süre durdurunca dünya piyasaları sarsılmıştı. Yeni Bir Amerikan Güvenlik Merkezi adlı düşünce kuruluşundan Christine Parthemore, “Herhangi bir ülkenin hammadde pazarının tek hâkimi olması kaygı verici. Bence burada tek hatalı olan Çin değil. Her ülkenin yapabileceği gibi, pazarın hâkimi olmasının getirdiği siyasi avantajı değerlendiriyor. Eminim Amerika da aynısını yapardı” diyor ve ekliyor “Konunun bir de güvenlik boyutu var. Zira bu maddeler, askeri malzemelerde kullanılıyor var ve bunların muadilleri olup olmadığını henüz bilmiyoruz. Eğer fiyatlar tırmanırsa veya tedarikte sorunlar yaşanmaya başlarsa, uzun vadede askeri malzemelerin fiyatları da artar. Ya da bazı askerli malzemeleri burada üretememeye başlarız.”

Bu kadar olay cereyan ederken, bilim (!) asla durmaz, buna seyirci kalamaz. Çok yakın zamanda araştırmacılar, Pasifik (Büyük) Okyanusu’ndaki deniz yatağında, bu metallerden önemli miktarda bulduklarını açıkladı. Jeologlar (yerbilimciler), yeni keşfedilen metal rezervinin 100 milyar ton civarında olduğu tahmin ediliyorlar. Oysa, şu ana kadar yeryüzünde bilinen metal rezervinin yaklaşık 110 milyon ton olduğu düşünülüyordu. Tabiî ki açıklanan bu rakamlar, işletilebilir bir rezerv durumunda Çin’in nadir element tekeline son verebilir.

Çalışmanın görüntüsü yukarıda, özü aşağıda..

Nadir toprak metalleri ya da nadir toprak elementleri, 17 elementten oluşan bir metal grubudur. Bunlar;
1- Skandiyum (Sc)
2- İtriyum (Y)
3- Lantan (La)
4- Seryum (Ce)
5- Praseodim (Pr)
6- Neodimyum (Nd)
7- Prometyum (Pm)
8- Samaryum (Sm)
9- Evropiyum (Eu)
10- Gadolinyum (Gd)
11- Terbiyum (Tb)
12- Disprozyum (Dy)
13- Holmiyum (Ho)
14- Erbiyum (Er)
15- Tulyum (Tm)
16- İterbiyum (Yb)
17- Lutesyum (Lu)

Kaynakça
BBCTürkçe, Nadir metal krizi büyüyor, 23 Temmuz 2011 tarihinde ulaşılmıştır.
BBCTürkçe, Çin nadir metal ihracatını azaltıyor, 23 Temmuz 2011 tarihinde ulaşılmıştır.
BBCTürkçe, Çin’de nadir elementler tek şirketin kontrolünde, 23 Temmuz 2011 tarihinde ulaşılmıştır.
BBCTürkçe, Japonya’dan Çin’i kaygılandırabilecek ‘metal keşfi’, 23 Temmuz 2011 tarihinde ulaşılmıştır.
BBCTürkçe, Nadir metal savaşları, 23 Temmuz 2011 tarihinde ulaşılmıştır.